Rituelen en tradities in Vlaanderen

Schutterstradities Hoge Gilderaad der Kempen vzw

Schuttersgilden vind je in bijna alle steden en dorpen in Vlaanderen. Aanvankelijk stonden deze gilden in voor de veiligheid van de lokale bevolking; later evolueerden ze steeds meer naar verenigingen die onder hun leden wedstrijden organiseren. Het gildeleven omvat echter veel meer dan alleen schietwedstrijden: evenzeer draait het rond broederschap en solidariteit. In dit stuk gaan we om op de rijke gildetradities die binnen de Hoge Gilderaad der Kempen in ere gehouden worden.

Secretaressedag

In 1952 werd in Amerika de derde donderdag van april uitgeroepen als Assistent Day. Oorspronkelijk was het niet enkel de bedoeling om op die dag secretaresses in de bloemetjes te zetten als dank voor hun bijdrage aan het bedrijf, maar was het ook de bedoeling om vrouwen aan te moedigen om secretaresse te worden. Pas in de jaren 80 à 90 van de twintigste eeuw kende deze feestdag een wereldwijde verspreiding.

Sint-Antoniusverering

Sint-Antonius leefde in de 3de eeuw in Egypte. Na de dood van zijn ouders deed hij als jongvolwassene afstand van zijn bezittingen en trok hij als kluizenaar de woestijn in. Tijdens zijn kluizenaarschap werd Antonius onder meer geplaagd door demonen in de gedaante van leeuwen, beren, schorpioenen, slangen, zwarte glimmende jongetjes, vuurvonken, een zeer aantrekkelijke vrouw en een stapel goud en zilver. Toch slaagde Antonius er in een deugdzaam leven te leiden vol boetedoening en kon hij een leven opbouwen dat vrij van hartstochten was.

Sint-Maarten

Sint-Maarten, wier naamfeest we op 11 november vieren, heet officieel Martinus van Tours (ca. 316 -397). Niet alleen in onze streken, maar ook op heel wat andere plaatsen in Europa, is hij traditioneel een van de meest vereerde heiligen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er honderden kerken en kapellen naar hem genoemd zijn. Martinus werd geboren in Pannonië, dat vandaag de dag tot Hongarije behoort. In zijn jeugdjaren werd hij als soldaat in het Romeinse leger ingelijfd.

Sinterklaas

Het vieren van de Sint is vooral in Nederland en België een populaire traditie. Vandaag kennen we Sinterklaas allemaal als de eerbiedwaardige bejaarde kindervriend, die elk jaar opnieuw in de periode voor 6 december uit Spanje naar Vlaanderen komt. Tijdens zijn verblijf brengt hij geschenken naar de kinderen die het hele jaar braaf geweest zijn. Volgens de overlevering zou Sinterklaas de heilig verklaarde bisschop Nicolaas van Myra zijn, een stad die vandaag de dag tot Turkije behoort.

Slaaprituelen

Slapen doet eenieder goed. Voor sommigen klinkt uitslapen als muziek in de oren, anderen hebben aan een paar uren genoeg om fris en monter aan de dag te beginnen. Bij kleintjes kan het slapengaan soms op minder enthousiasme rekenen. Om hen vlotjes naar hun bedje te leiden kunnen vertrouwde gebruiken en gewoonten handig van pas komen.

Sluiterkensdag

Sluiterkensdag is een traditie die stilaan aan het verdwijnen is. Vandaag de dag weten nog maar weinig mensen wat sluiterkensdag inhoudt terwijl deze traditie vroeger algemeen gekend en verspreid was in Vlaanderen. Op sluiterkensdag mocht iemand worden buiten- of opgesloten. Het zogenaamde slachtoffer werd pas weer vrijgelaten wanneer hij of zij beloofd had iets (niet) te zullen doen of wanneer hij of zij beloofd had de zogenaamde daders te zullen trakteren.

Speelplaatsspelletjes

Hieronder vindt je een aantal voorbeelden van speelplaatsspelletjes. Het spreekt voor zich dat deze lijst niet volledig is. Van elk spelletje bestaan er bovendien vele verschillende variaties. Vroeger werden bepaalde spelletjes bijvoorbeeld op een andere manier gespeeld dan vandaag de dag en ook in verschillende scholen worden bepaalde spelletjes op een andere manier gespeeld.

Steltenlopen

Steltenlopen wordt traditioneel gezien als een kinderspel of een volkssport. Sommige steltenlopers leerden thuis steltenlopen, anderen kregen het dan weer op school of in de jeugdbeweging onder de knie. In heel wat speelkoffers is ook vandaag de dag nog steeds een paar stelten te vinden. Steltenlopen is echter veel meer dan leuk vertier: al duizenden jaren maakt steltenlopen deel uit van de sociale, rituele en religieuze gebruiken van mensen en leefgemeenschappen overal ter wereld.

Strandvisserij

De visserij aan de Belgische kust is niet meer wat het geweest is. Met nog slechts enkele tientallen vissersschepen is de eens zo grote Belgische zeevissersvloot in een aantal decennia gedecimeerd. Dat heeft onder meer te maken met het feit dat de visserij in de tweede helft van de 20ste eeuw aan grote technische veranderingen onderhevig is geweest. De kleinere vissersvaartuigen evolueerden naar grotere eenheden. Er kwamen steeds krachtiger motoren aan boord wat de mogelijkheid bood om op grootschalige wijze te gaan vissen.

Studentendoop

Studentendopen: voor de een zijn ze een toegevoegde waarde aan het studentenleven, voor de ander een achterhaalde vorm van vernedering en machtsvertoon. De doop is een ontgroeningsritueel voor studenten die in hun eerste jaar hoger onderwijs zitten en willen deel uitmaken van een studentenclub of -vereniging. Studentendopen stuiten al heel lang op protest van allerlei instanties. De huidige commotie over uit de hand gelopen dopen is dus niet nieuw.

Het ontstaan van universiteiten

Supporterscultuur

Sport is niet alleen een belangrijke bron van ontspanning, maar ook van vermaak. Vele sportliefhebbers wagen zich liever niet aan de sportbeoefening zelf, maar verkiezen het om voor bepaalde sportclubs of -verenigingen te supporteren.

Talentenjachten

Heel wat scholen, verenigingen en gemeenten organiseren lokale zoektochten naar talent. De kandidaten worden uitgenodigd om op een podium het beste van hun kunnen te etaleren qua dans, zang, martial arts, acrobatie,goochelen of nog iets anders. Sommige talentenjachten zijn opgevat als een soort van vrij podium, andere kennen dan wel weer een eerste, tweede en derde prijs toe.

Tandenfee

De tandenfee is een fantastisch figuurtje dat de hoofdrol speelt in een volksverhaal dat dikwijls aan kinderen wordt verteld wanneer hun tanden beginnen te wisselen: “Als je een melktand verliest, moet je die melktand onder je hoofdkussen leggen. ’s Nachts komt de tandenfee de melktand ofwel ophalen ofwel bekijken én legt ze een muntstuk onder je hoofdkussen.”

Trawantel

De trawantel of traweiteldans zou één van de oudste volksdansen in onze streken zijn. Al is de term “volksdans” misschien niet de meest toepasselijke. Volksdansen zijn namelijk groepsdansen die door iedereen kunnen worden aangeleerd en kunnen worden gedanst. De trawantel daarentegen is een eerder ingewikkelde dans voorbehouden voor mannelijke gildeleden. Bovendien wordt deze dans enkel bij bepaalde gelegenheden uitgevoerd.

Turks huwelijk

Rond trouwen bestaan er heel wat gewoonten en tradities. Die kunnen van land tot land erg verschillen. Saban Gök van de Turkse Unie van België legde Volkskunde Vlaanderen vzw uit hoe een Turks huwelijk gevierd wordt. Bij een Turks trouwfeest komen namelijk heel wat tradities kijken, maar om die goed te begrijpen, is het belangrijk om alles in de juiste context te plaatsen.

Vaderdag

Ook vaders worden op een dag in het jaar speciaal in de watten gelegd voor hun goede zorgen. In België gebeurt dat doorgaans op de tweede zondag van juni, al zijn er streken waar vader op 19 maart gevierd wordt.

Valentijnsdag

In februari kleuren de winkelstraten rood. In iedere etalage is wel ergens een verwijzing naar Valentijn, de dag waarop geliefden elkaar verwennen met kaarten, bloemen, chocolade en cadeautjes. Veertien februari is ook een topdag voor restaurants, want veel koppels vieren Valentijn buitenshuis.

Verhalen vertellen

Doordat er vandaag de dag meer en meer televisie wordt gekeken, wordt er dikwijls vergeten dat we over een eeuwenoude rijke vertelcultuur beschikken. Dagelijks vertellen we sowieso verhalen over alledaagse gebeurtenissen, maar dikwijls worden er ook minder alledaagse verhalen verteld. Doorgaans betreffen het in dat geval verschillende soorten volksverhalen die meestal aan kinderen worden verteld.

Verjaardag

De ene kijkt er al lang van tevoren naar uit, de ander laat het liever allemaal stilletjes aan zich voorbij gaan. Feit is dat er geen ontkomen aan is: één keer per jaar ben je nu eenmaal jarig. Tegenwoordig vinden we het vanzelfsprekend dat een jarige een dag lang in de belangstelling staat, maar toch is je verjaardag vieren een recente traditie: vóór de twintigste eeuw was een jaartje ouder worden namelijk maar zelden een aanleiding om te feesten.

Verkiezingen

Jaarlijks worden er in België heel wat verkiezingen gehouden, de één al formeler dan de andere. Zo zijn er natuurlijk de politieke verkiezingen waarvoor stemplicht geldt, maar evengoed vallen miss- en misterverkiezingen, de keuze van Prins Carnaval of populariteitswedstrijden zoals Idool onder deze categorie. Zelfs kinderen kiezen vanaf het derde leerjaar jaarlijks voor hun vertegenwoordigers in de klassenraad, inclusief stemhokjes, voorzitter en bijzitter.

Op de eerste maandag na Driekoningen wordt Verloren Maandag gevierd. Sommigen spreken ook van Verzworen Maandag. Vroeger ging Verloren Maandag gepaard met heel wat gebruiken. Zo werd er speciaal brood gebakken, gingen mensen van deur tot deur om fooien te verzamelen of hielden ze feestelijke optochten die doorgaans eindigden in de herberg. De meeste van die tradities zijn inmiddels verdwenen. Alleen in de streek rond Antwerpen wordt Verloren Maandag nog echt gevierd, al beperkt het vieren zich tot het eten van worstenbroden en appelbollen.

Verzamelen

Iedereen kent minstens één persoon die iets verzamelt. Verzamelen zou namelijk één van de oudste tradities zijn. Vroeger was het verzamelen van waardevolle objecten in de eerste plaats voorbehouden voor geestelijke en wereldlijke machthebbers, maar vooral vanaf de negentiende eeuw heeft het verzamelen een democratiseringsproces ondergaan. Vandaag de dag kan werkelijk iedereen verzamelaar worden. Het is zelfs zo dat alle mogelijke objecten, dus ook zeer triviale objecten, ondertussen kunnen worden uitverkoren als object van een verzameling.

Vinkenzetten

Vinkenzetten is het houden van zangwedstrijden voor vinken. Deze wedstrijden worden in de periode tussen 1 april en 31 augustus georganiseerd en verlopen volgens een bepaald stramien. Eerst brengen de vinkeniers hun gekooide vinken ‘in reke’. Dat betekent dat ze de kooien met de vogels op een rij zetten, met telkens ongeveer 2m40 tussen. De vinkenier gaat vervolgens voor de kooi zitten rechts van zijn eigen vogel, luistert en noteert de geldige zangen. Bij een wedstrijd is het immers de bedoeling dat een vink zoveel mogelijk geldige fluitsignalen (liedjes) laat horen.

Voetbal

Voetbal: je houdt er van of je voelt er echt niets voor. Zeker is dat er geen ontsnappen aan is. Voetbal is immers de populairste sport ter wereld. In Vlaanderen is dan niet anders: met bijna een vierde van de jongeren en ruim 5 procent van de volwassenen als actieve spelers is voetbal ook hier de meest beoefende sport. Het merendeel van die spelers is aangesloten bij een club en speelt in competitieverband, maar er zijn evengoed voetballers die het gewoon bij een occasioneel potje voetbal onder vrienden houden.

Pagina's