Rituelen en tradities in Vlaanderen

Majorettekorps

In optochten marcheren majorettes traditioneel voor een blaasorkest en voeren ze choreografieën uit. Daarbij maken de meisjes gebruik van een stok, die een baton wordt genoemd. De baton wordt gebruikt om draaiende bewegingen te maken of op te werpen. Met hun aanwezigheid in stoeten en optochten onderstrepen de majorettes het feestelijke karakter van het evenement. Net zoals de leden van blaasorkesten stappen ze op in uniform. Hun soms opvallend gekleurde uniformen bestaan uit een kort rokje, een strak maillot en laarsjes.

Maria Lichtmis

Voor veel mensen is Maria Lichtmis een dag waarop pannenkoeken worden gegeten. Maar het is ook een christelijk feest waarop kaarsen worden gewijd, processies uitgaan en pasgeborenen worden gezegend in de kerk. Sinds 1969 heet het feest in het Romeinse missaal officieel ‘het feest van de opdracht van de heer’ omdat die dag meer in het teken van Christus dan van Maria staat.

Maria-Tenhemelopneming

Maria-Tenhemelopneming wordt ook Maria-Hemelvaart, Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart, de ontslaping/ontslapenis van Maria of halfoogst genoemd. Het vieren van Maria-Tenhemelopneming is een kerkelijke traditie en het betreft bovendien één van de oudste en belangrijkste Mariafeesten.

Mariaverering

In de volksdevotie neemt de Mariaverering een zeer belangrijke plaats in. Vele christenen richten zich namelijk het liefst tot Maria. Dit omdat ze zowel tot de menselijke als tot de goddelijke wereld behoort. Als moeder van Jezus en moeder van God wordt ze beschouwd als een dienstbare, diepgelovige, eerlijke, troostende, trouwe, zachte, zorgzame vrouw die altijd een luisterend oor biedt. Maria bemiddelt bij Jezus en bij God. Maria wordt dan ook voornamelijk vereerd als middelares. Zeer belangrijk is dat Maria wel mag worden vereerd en aanroepen, maar niet mag worden aanbeden.

Markten

Iedereen heeft ongetwijfeld minstens al één keer op een markt rondgelopen. Zeker omdat iedere markt vrij toegankelijk en daarom tegelijk ook zeer uitnodigend is: je kan er zomaar “binnen- en buitenlopen”. De gezellige en uitgelaten sfeer zorgt ervoor dat iedereen er meestal net “iets” langer rondloopt dan gepland. En hoewel sommige mensen slechts sporadisch een markt bezoeken, zijn er nog steeds voldoende andere mensen voor wie hun wekelijkse marktbezoek een traditie is geworden.

Marokkaans huwelijk

Een Marokkaans huwelijk kan op verschillende manieren worden gevierd. Veel hangt af van de regio’s waar het bruidspaar en hun families uit afkomstig zijn. Katrien de Smet, medewerkster van de Federatie van Marokkaanse Verenigingen en voorzitster ad interim van Nakhla vzw, en Zohra Boucharafat, coördinatrice van diezelfde vzw, vertelden Volkskunde Vlaanderen meer over Marokkaanse trouwpartijen in België en in het thuisland.

Meiklokjes geven

Op 1 mei kan je lelietjes-van-dalen cadeau geven aan mensen die je graag ziet. De traditie zegt dat de witte bloem een teken van het voorjaar is en dat ze tot het volgende voorjaar geluk en gezondheid brengt. Waar het gebruik precies vandaan komt, is niet echt duidelijk. Vooral in Frankrijk leeft de traditie nog heel erg. In de week voor 1 mei zijn meiklokjes dan ook overal te koop bij bloemisten en in de supermarkt. Ook in België zijn er heel wat mensen die op 1 mei meiklokjes uitdelen aan vrienden en geliefden.

Moederdag

Op de tweede zondag van mei worden moeders in ons land vaak letterlijk in de bloemetjes gezet. Hoewel moeders in heel wat culturen al eeuwen worden geëerd, is Moederdag in zijn huidige vorm een vrij jonge traditie. Algemeen wordt aangenomen dat de oorsprong van een dag voor moeders in de Verenigde Staten ligt. Maar voor België gaat dat niet helemaal op. De Antwerpse Moederdag – die valt op 15 augustus – heeft immers een eigen verhaal, dat afwijkt van dat van de rest van het land.

Nieuwjaarsbrieven

Het voorlezen van nieuwjaarsbrieven op 1 januari is ongetwijfeld het bekendste nieuwjaarsgebruik in Vlaanderen. Die gewoonte gaat bovendien al eeuwen terug. Zo zijn er brieven bewaard van de uitgeversfamilie Plantijn-Moretus uit het einde van de 16de eeuw. De jongens schreven gedichten in het Latijn en werden daarvoor beloond met boeken. Nieuwjaarsbrieven waren in die tijd geen wijdverspreid fenomeen en kwamen slechts voor bij gezinnen uit de rijke burgerij.

Nieuwjaarsduik

IJsberen zijn sportievelingen die tijdens de wintermaanden in clubverband of individueel in openlucht zwemmen. Het hoogtepunt van de winterzwemming is de nieuwjaarsduik, die traditioneel op een van de eerste dagen van het jaar plaatsheeft. In Vlaanderen is de nieuwjaarsduik in Oostende, die de laatste jaren uitgegroeid is tot een massa-evenement met duizenden deelnemers, de bekendste. Deze nieuwjaarsduik werd een eerste keer georganiseerd in 1987.

Offerfeest

Jaarlijks wordt binnen de islam het Offerfeest gevierd. Er wordt ook dikwijls over het schapenfeest of over het grote feest* gesproken. Het Offerfeest is één van de belangrijkste feesten voor de islamitische gemeenschap. De datum waarop het feest aanvangt, wordt bepaald volgens de islamitische kalender. Om die reden wordt het Offerfeest niet elk jaar vanaf dezelfde datum gevierd. De islamitische kalender houdt namelijk rekening met de stand van de maan.

Oudejaarsavond en Nieuwjaar

Een jaar telt 365 dagen. Het begin en einde ervan zijn voor velen onder ons een reden om samen met familie en vrienden te feesten. Feesten die elk jaar op een bepaalde datum vallen, noemen we logischerwijs kalenderfeesten. 

Paaseieren rapen

Hoewel Pasen een viering is die haar wortels voor een groot deel in het christendom heeft, kijken ook niet-christenen al lang van tevoren naar het feest uit. Pasen heeft namelijk niet alleen met de wederopstanding van Jezus te maken, maar wordt ook en tegenwoordig zelfs vooral met paaseieren rapen geassocieerd - en dus met chocolade smullen! Die eieren raken natuurlijk niet zomaar in je huis of tuin verstopt. De traditie wil dat ze op een heel bijzondere manier tot bij jou gebracht worden: op Pasen zijn zowel de paasklokken als de paashaas de gulle gevers van dienst.

Pasen

Op Pasen herdenkt en viert de katholieke kerk de wederopstanding van Jezus. De oorsprong van dit feest ligt echter niet alleen in het christendom. Zo herdenkt de joodse gemeenschap met dit feest de tocht naar het Beloofde Land onder leiding van Mozes, na vierhonderd jaar slavernij in Egypte. Anderzijds heeft Pasen ook niet-religieuze wortels, omdat met dit feest ook de terugkeer van de lente gevierd werd.

Pesach

Jaarlijks herdenkt de joodse gemeenschap gedurende acht dagen de bevrijding uit Egypte, namelijk tijdens Pesach of het feest van de ongedesemde broden. Het feest begint elk jaar op een andere dag, omdat de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus*. Pesach begint wel telkens ’s avonds** op de vijftiende dag van de joodse maand nisan. Gedurende de eerste en laatste twee dagen mag er niet worden gewerkt en wordt er gefeest. De vier overige dagen betreffen tussendagen.

Pinksteren en Pinkstermaandag

Op de vijftigste dag na Pasen (de verrijzenis van Jezus) en tien dagen na Hemelvaart (de tenhemelopneming van Jezus) viert de christelijke gemeenschap Pinksteren of Sinksen. Op deze dag wordt de neerdaling van de Heilige Geest herdacht.

Poerim

Poerim of Lotenfeest is een joods bevrijdingsfeest dat jaarlijks wordt gevierd op de veertiende dag van de joodse maand adar. Poerim valt altijd op een andere datum en soms zelfs in een andere maand omdat de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus*. Op deze dag herdenken de joden dat hun volk in de vijfde eeuw vóór onze jaartelling in Perzië kon ontsnappen aan een grootschalige uitroeiing.

Poëziealbum

Iedereen heeft er ongetwijfeld ooit minstens één in zijn of haar handen gehad: een poëziealbum. Het poëziealbum, liber amicorum of album amicorum zou ontstaan zijn in de loop van de 16de eeuw in de Duitse hogere kringen. Studenten zouden toen voor elkaar teksten en illustraties hebben gebundeld.

Prentjes verzamelen

Als we denken aan het verzamelen van prentjes of stickers, denken we al snel aan de voetbalstickers van Panini of de plaatjesboeken van Artis Historia of Chocolade Jacques. Wanneer ontstond echter het idee om dergelijke prentjes te verkopen of gratis aan te bieden bij bepaalde producten? En is deze trend tanende of blijft de formule succes oogsten? Het antwoord op de eerste vraag is te vinden in een grootwarenhuis te Parijs omstreeks 1850. Hier vond stichter en eigenaar van het warenhuis ‘Au Bon Marché’, Aristide Boucicaut, een nieuwe vorm van publiciteit om klanten aan te trekken.

Ramadan

De ramadan is de negende maand van de islamitische kalender, ook wel de vastenmaand genoemd. Gedurende deze vastenmaand vast de islamitische gemeenschap, dit wil zeggen dat moslims tussen zonsopgang en zonsondergang niet eten, niet drinken, niet roken en geen geslachtsgemeenschap hebben. Kleine kinderen, zieken, zwangere vrouwen en iedereen voor wie vasten een bedreiging voor de gezondheid kan vormen, mogen gedurende deze periode echter wél eten en drinken overdag. Tijdens de ramadan wordt tevens herdacht dat Mohammed zijn eerste boodschap van Allah ontving.

Ramadan en Suikerfeest

De ramadan is de negende maand van de islamitische kalender, ook wel de vastenmaand genoemd. Gedurende deze vastenmaand vast de islamitische gemeenschap, dit wil zeggen dat moslims tussen zonsopgang en zonsondergang niet eten, niet drinken, niet roken en geen geslachtsgemeenschap hebben. Kleine kinderen, zieken, zwangere vrouwen en iedereen voor wie vasten een bedreiging voor de gezondheid kan vormen, mogen gedurende deze periode echter wél eten en drinken overdag. Tijdens de ramadan wordt tevens herdacht dat Mohammed zijn eerste boodschap van Allah ontving.

Reuzen

Sinds mensenheugenis spreken reuzen al tot de verbeelding. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat deze bijzondere figuren wereldwijd in tal van volksverhalen en sprookjes opduiken. In de Christelijke en Joodse leer is de sterke reus Goliath, die door David werd verslaan, wellicht de bekendste. Ook in de Griekse mythologie komen reuzen voor, zoals bijvoorbeeld Atlas die de wereld op zijn schouders draagt. In veel van die verhalen staan reuzen symbool voor de strijd tussen goed en kwaad.

Rosj Hasjana (Joods Nieuwjaar)

Rosj Hasjana betekent 'begin van het jaar'. Joden vieren op Rosj Hasjana dus Nieuwjaar. De joodse nieuwjaarsviering begint op de eerste dag van de joodse maand tishrei en duurt twee dagen. Omdat de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus begint Nieuwjaar ieder jaar op een andere datum*. Op joods Nieuwjaar wordt de schepping van de wereld herdacht.

Saint-Patrick’s Day

Saint-Patrick’s Day is een Ierse feestdag die ieder jaar op 17 maart uitbundig wordt gevierd. Omdat vele Ieren in de loop der jaren geëmigreerd zijn, wordt hun nationale feestdag tegenwoordig wereldwijd gevierd. Te meer omdat Saint-Patrick’s Day niet enkel een Ierse feestdag is, maar ook een christelijke feestdag. 

Schoonheidswedstrijden

In ons land worden ontelbaar veel miss- en misterverkiezingen gehouden, zowel op regionaal, provinciaal als nationaal niveau. Zo verkiezen ze jaarlijks in Beervelde een Aardbeienprinses, in Antwerpen een Miss Diamant en in Overijse een nieuwe druivenkoningin. Ook iedere provincie kiest jaarlijks zijn mooiste inwoner en op nationaal niveau wordt er onder andere een Miss België, Miss Sports Belgium en Miss Welness gekozen.

Pagina's