Rituelen en tradities in Vlaanderen

1 april
Op de eerste dag van april houden mensen elkaar voor de gek. Volgens deze vrolijke traditie is het op 1 april geoorloofd om je collega's, familie of vrienden op het verkeerde spoor te zetten. Let die dag ook op met de berichtgeving van de media, de kans is groot dat een vreemd bericht achteraf een grap blijkt te zijn.
100 dagen

100 dagen is een jaarlijks terugkerend fenomeen. Het gaat om een feest dat als afscheidsritueel beschouwd kan worden: 100 dagen is namelijk de dag waarop studenten uit het zesde middelbaar hun laatste honderd dagen in het secundair onderwijs vieren.

Advent

Vier weken voor Kerstmis begint de adventstijd. De term “advent” is afkomstig van het Latijnse werkwoord “advenire” en betekent “aankomen, arriveren”. De advent is met andere woorden de periode waarin christenen de komst en de wederkomst van Christus verwachten en voorbereiden. De oorsprong ervan ligt in het Oosten en de advent zou reeds gevierd worden sinds de vierde eeuw.

Aftelrijmpjes

Om te beslissen wie mag beginnen met een spelletje of wie als eerste een bepaalde functie mag vervullen binnen een spelletje, worden er aftelrijmpjes gebruikt. Daarbij wordt iedere deelnemer, of bijvoorbeeld de rechtervoet van iedere deelnemer, op de maat van het aftelrijmpje met de vinger aangewezen. De persoon die wordt aangewezen op het moment dat het liedje stopt is ‘hem’, of is ‘hem’ net niet. Één van de meest gekende aftelrijmpjes is: “Iene miene mutte, tien pond grutte, tien pond kaas en jij bent de baas.” Degene die dan aan het einde van het rijmpje wordt aangewezen, is ‘hem’.

Allerheiligen en Allerzielen

Allerheiligen wordt op 1 november gevierd ter ere van alle heiligen. Eén dag later volgt Allerzielen, een feest waarop alle overledenen herdacht worden. Beide feestdagen worden vooral door de rooms-katholieke gemeenschap gevierd. Binnen andere levensbeschouwingen zijn er eveneens momenten waarop heiligen en overledenen herdacht worden, maar deze vieringen vallen op andere data en verlopen ook op een andere manier.

Aswoensdag

Op Aswoensdag begint de veertigdagentijd. Aswoensdag wordt niet vermeld in de Bijbel, maar is wel een rooms-katholieke feestdag. 

Boeddhistische initiatierituelen

Het is onmogelijk om te spreken over dé overgangsrituelen in hét boeddhisme, omdat boeddhisme eerder een containerbegrip is voor heel wat stromingen. Ze gaan allemaal terug op de historische figuur van Siddhartha Gautama die leefde in de 5de-4de eeuw v.C., maar vertonen verder veel verschillen. Ruwweg zou men een opdeling in drie grote tradities kunnen maken: het theravada of zuidelijk boeddhisme, het mahayana of noordelijk boeddhisme en de vajrayanatraditie.

Bolsporten

Petanque of jeu de boules is wellicht de bekendste bolsport ter wereld. Deze Franse volkssport bij uitstek is de laatste jaren ook in Vlaanderen uitgegroeid tot een vaste waarde. Heel wat dorpspleintjes in Vlaanderen hebben tegenwoordig een petanquebaan, waar buurtbewoners het op warme zomeravonden tegen elkaar opnemen.

Brood en gebak bij christelijke feesten

In veel culturen spelen brood en gebak een hoofdrol tijdens religieuze feesten. Sommige gebruiken zijn heel plaatselijk, anderen worden wereldwijd gedeeld. In de christelijke traditie speelde brood vroeger een heel belangrijke rol. Zo werden er voor Aswoensdag speciale krakelingen gebakken, maakte men ter gelegenheid van Palmzondag een palmpaasstok waarop een vogel van brood wordt geplaatst en werden er op Pinksteren roggebroden uitgedeeld in de kerk. Veel van die gebruiken zijn inmiddels in onbruik geraakt, al blijven er hier en daar nog een aantal bestaan. 

Brood en gebak bij Islamitische gebruiken

Hoewel brood en gebak in de islamistische keuken een belangrijke rol spelen, zijn er weinig specifieke vormen van gebak verbonden aan bepaalde feesten. Zo wordt tijdens het Suikerfeest zoet gebak geserveerd dat echter heel het jaar door ook wordt gegeten. Het Suikerfeest of het kleine feest is één van de belangrijkste feesten voor de islamitische gemeenschap. In het Arabisch wordt het feest 'îd al-fiṭr of Aid al-Fitr genoemd.

Brood en gebak bij joodse gebruiken

In veel culturen spelen brood en gebak een hoofdrol tijdens religieuze feesten. Ook in de joodse traditie is dat het geval. Hieronder volgen een aantal voorbeelden.

Cantus

Het inrichten van een cantus is één van de oudste tradities die verbonden zijn aan het studentenleven. Studentenverenigingen, de uiteindelijke organisatoren van cantussen, zijn reeds in de late middeleeuwen ontstaan. Toen al bestond de behoefte om contact op te zoeken met studenten die eenzelfde studierichting volgden of die afkomstig waren uit dezelfde streek. Tijdens dergelijke samenkomsten werd er nogal dikwijls voor amusement gezorgd. Zo werd er bijvoorbeeld ook regelmatig gezongen.

Carnaval

Carnaval bestaat al erg lang. In het begin was het een overgangsfeest. Al in het oude Egypte en bij de Grieken en Romeinen werd het einde van de winter en het begin van de lente uitbundig gevierd. Tijdens de koude en donkere wintermaanden groeide immers niks op de velden en tegen het eind van de winter waren de voedselvoorraden dan ook op. De mensen waren zo blij dat ze in de lente opnieuw het veld konden bewerken, dat ze verkleed door de straten liepen om dat te vieren.

Chanoeka

In de maand december vieren joden Chanoeka. Dit inwijdingsfeest of lichtfeest duurt acht dagen en herdenkt de herinwijding van de tempel te Jeruzalem in de tweede eeuw vóór onze jaartelling. Elk jaar begint Chanoeka op een andere datum gezien de joodse kalender gebaseerd is op de maancyclus*. Chanoeka begint wél steevast op de 25ste dag van de joodse maand kislev.

Chinees Nieuwjaar

Chinees Nieuwjaar of Lentefeest (Chun Jie) is voor Chinezen het belangrijkste feest van het jaar. Het wordt dan ook niet alleen in het thuisland, maar in alle Chinatowns ter wereld uitbundig gevierd. Voor Chinezen luidt Nieuwjaar niet alleen het nieuwe jaar in, maar markeert het ook begin van de lente. Met spanning wordt afgewacht wat de grond in het nieuwe jaar zal opbrengen. Tegelijkertijd is Nieuwjaar een moment om tijd door te brengen met familie en vrienden en om uit te rusten van het voorbije jaar.

Christelijk huwelijk

Grote levensloopmomenten, zoals geboorte, huwelijk en dood, staan bol van de tradities. Al eeuwenlang worden gebruiken en rituelen rond deze gebeurtenissen van generatie op generatie doorgegeven. Hieronder lees je hoe het komt dat we vandaag de dag het huwelijk volgens een bepaalde manier vieren.

Christelijke afscheidsrituelen

Met de dood komt een einde aan iemands leven op aarde. Het is een belangrijk overgangsmoment waar velen zich dikwijls ongewild, maar tegelijk onvermijdelijk, op voorbereiden. Verschillende levensbeschouwingen hebben diverse rituelen en ideeën omtrent de dood. Christenen bijvoorbeeld geloven dat het lichaam vergankelijk is, in tegenstelling tot de ziel die blijft verder bestaan nadat iemand is overleden. 

Christelijke bedevaarten

Een bedevaart is een ingetogen reis naar een religieuze of spirituele plaats. Bedevaarders ondernemen de tocht individueel of in groep. Niet alleen het doel van de reis is belangrijk, maar ook de tocht zelf heeft voor veel deelnemers een grote betekenis omdat hij ingegeven is door individuele, persoonlijke motieven. Veel bedevaarders willen bijvoorbeeld tot (spirituele) inkeer komen. Het ondernemen van de tocht wordt dan ook vaak als louterend ervaren. Een bedevaart kan ook een manier zijn om boete te doen, om te danken of om iets af te smeken.

Christelijke geboorterituelen

Het is eigen aan mensen om bij speciale gelegenheden naar blijvende herinneringen te zoeken. Om met de grote overgangen in een mensenleven om te gaan hebben alle samenlevingen dan ook rituelen en gebruiken ontwikkeld die de mijlpalen in iemands bestaan kaderen. Ook aan de komst van nieuw leven zijn heel wat gebruiken en rituelen verbonden. Aan de hand van uiteenlopende tradities krijgt de impact van een geboorte vorm en betekenis voor de betrokkenen.

Christelijke initiatierituelen

Overgangsrituelen of rites de passage duiden belangrijke momenten in een levenscyclus aan. Initiatierituelen zijn een bijzondere vorm van overgangsrituelen en bewerkstelligen de geleidelijke overgang van de kindertijd naar de volwassenheid. Zo wordt er bijvoorbeeld veel belang gehecht aan de opname in de (geloofs)gemeenschap van zesjarigen en aan de opname van twaalfjarigen in de wereld der jongvolwassenen. Familie en vrienden komen dan samen om dergelijke speciale gebeurtenissen te vieren. Initiatierituelen versterken met andere woorden het gemeenschapsgevoel.

De mei richten

Sommige tradities zijn beroepsgebonden. De mei planten, richten of steken is daar een voorbeeld van. Het gaat om een traditie in de bouwsector, die toegepast wordt als de metselaar de laatste steen van de bouw heeft gelegd en de daktimmer is gericht.

Divali

Divali of het feest van het licht is één van de belangrijkste hindoeïstische feesten. Divali is afgeleid van dipavali, wat in het Sanskriet zoveel betekent als ‘rij van lichtjes’. Het feest komt oorspronkelijk uit India, maar wordt vandaag de dag wereldwijd gevierd. Divali duurt doorgaans vijf dagen en vindt plaats op het einde van de maand Kartik en het begin van de maand Ashvin (oktober/november). 

Driekoningen

Op 6 januari of dertien dagen na eerste kerstdag wordt Dertiendag gevierd, beter gekend als Driekoningen, maar ook als Epifanie of Openbaring van de Heer.

Duivensport

De duivensport wordt beschouwd als een typisch Belgische traditie. De sport is in de eerste helft van de 19de eeuw in verschillende Belgische steden ontstaan en wordt tot op vandaag beoefend. In tegenstelling tot wat velen denken, waren de eerste duivenmelkers gegoede burgers die in de steden woonden. Zij beschikten namelijk als enigen over genoeg vrije tijd en (financiële) middelen. Na verloop van tijd konden ook de arbeiders zich met duivensport bezighouden en na 1880 werd de duivensport ook populair op het platteland.

Eeuwenoude spelletjes

Omdat er op school al lang genoeg wordt stilgezeten, wordt de pauze dikwijls aangegrepen om tal van spelletjes te spelen. Sommige spelletjes zijn vrij recent, terwijl anderen al eeuwen worden gespeeld, in alle mogelijke vormen en variaties. Van een aantal spelletjes weten we bijvoorbeeld dat ze al in het oude Egypte werden gespeeld en dankzij het schilderij Kinderspelen (1560) van Pieter Bruegel de Oude hebben we een vrij goed zicht op de spelletjes die kinderen hier in de middeleeuwen speelden. Hieronder geven we een aantal voorbeelden van ‘eeuwenoude’ spelletjes.

Pagina's