Maria Lichtmis

Maria Lichtmis

Voor veel mensen is Maria Lichtmis een dag waarop pannenkoeken worden gegeten. Maar het is ook een christelijk feest waarop kaarsen worden gewijd, processies uitgaan en pasgeborenen worden gezegend in de kerk. Sinds 1969 heet het feest in het Romeinse missaal officieel ‘het feest van de opdracht van de heer’ omdat die dag meer in het teken van Christus dan van Maria staat.

Zuiveringsritueel van Maria

Maria Lichtmis herdenkt het zuiveringsritueel van Maria na haar bevalling. In het oude Israël werden vrouwen als onrein beschouwd tot veertig dagen na de bevalling van een jongen en tachtig dagen na de bevalling van een meisje. Tijdens die periode mochten vrouwen de tempel niet betreden. Op de veertigste dag moesten de rijken een lam offeren zodat ze wettelijk gereinigd zouden zijn. Maria offerde twee duiven, het offer van de armen, omdat ze zich geen lam kon veroorloven. Tot de jaren 1960 was het ook bij ons gangbaar dat de moeder binnen de negen dagen een kerkgang deed om gezuiverd te worden van haar onreine toestand. De vrouwen wachtten achteraan in de kerk tot de priester hen kwam halen. Met een kaars in de hand volgden ze de priester naar het Maria-altaar, waar ze uit dank voor een gezonde baby vaak een donatie deden voor de kerk. Ook smeekten ze Maria’s genade over hun kind af. Vandaag leeft die laatste traditie nog door in de vele kinderzegeningen die op die dag worden georganiseerd. In veel parochies wordt die dag ook een receptie georganiseerd waarna ouders de doopplaatjes van hun kinderen die in het afgelopen jaar zijn gedoopt, mee naar huis mogen nemen.

Licht van de nieuwe wereld

Maria Lichtmis is ook het feest van de ‘opdracht van de heer’. Geheel volgens de toen geldende Wet van Mozes trokken Jozef en Maria veertig dagen na de geboorte van hun kind naar de tempel om hun eerstgeboren zoon op te dragen aan God. Voor eerstgeboren meisjes gebeurde dit tachtig dagen na de geboorte. Om hun kind terug te ‘kopen’ offerden de ouders doorgaans een lam. In de tempel werden Jozef en Maria benaderd door de oude man Simeon, die in Jezus de Messias herkende en hem beschreef als ‘licht van de nieuwe wereld’. Dit is een verklaring waarom die dag gesproken wordt over een ‘lichtmis’. De uitspraak van Simeon wordt herdacht door kaarsen te wijden en lichtprocessies in de kerk te houden.

Oorsprong

Er is weinig zekerheid over de oorsprong van dit feest, al melden verschillende bronnen dat het feest in Jeruzalem al in de vijfde eeuw voorkwam. Van daaruit zou het feest aangenomen zijn door de volledige Griekse Kerk. In de Rooms-Katholieke Kerk werd het feest ingesteld in het jaar 494, door de toenmalige paus Gelasius. Het feest werd toen vooral gevierd met processies waarin brandende kaarsen werden rondgedragen. De gewoonte om ook de kaarsen te wijden in de kerk zou pas uit de elfde eeuw dateren. In tegenstelling tot in landen als Frankrijk, Tenerife of Peru wordt Maria Lichtmis bij ons niet meer uitbundig gevierd. Voor velen is de betekenis van het feest dan ook ongekend.

Pannenkoeken

Een traditie die door veel mensen wel in ere wordt gehouden, is het eten van pannenkoeken op die dag. Vroeger kon de plattelandsbevolking maar op twee dagen van job veranderen, namelijk op 11 november (Sint-Maarten) en 2 februari (Maria Lichtmis). Dat was een feestelijke gebeurtenis die gevierd werd met haardkoeken. Later zouden dat dan pannenkoeken geworden zijn. Vandaar het spreekwoord ‘er is geen vrouwke zo arm, of ze maakt op lichtmis haar panneke warm’.Wie op 2 februari ’s avonds pannenkoeken eet, zou volgens het volksgeloof het hele jaar door rijk en gelukkig zijn.

Weerspreuken

Doordat Maria Lichtmis in een periode valt waarin de dagen langer beginnen te worden, zijn er heel wat weerspreuken verbonden aan die dag, zoals bijvoorbeeld ‘Lichtmis donker maakt de boer tot jonker’, ‘Lichtmis helder en klaar, maakt de boer tot bedelaar’, ‘Geeft Lichtmis klaverblad, met Pasen sneeuw op het pad’, ‘Als Lichtmis komt met blommen, zal Pasen met sneeuw en ijs kommen’.

Patroonsfeest van de KU Leuven

Voor de Katholieke Universiteit Leuven heeft Maria Lichtmis een speciale betekenis. Omdat Maria haar beschermheilige is, viert de universiteit op 2 februari haar patroonsfeest. Op deze dag, die ‘Sedes sapientiae’ (stoel der wijsheid) wordt genoemd, trekt een professorenstoet door de stad. Ze houden halt in de Sint-Pieterskerk en begeven zich vervolgens naar de aula maxima of de Universiteitshal waar de eredoctoraten worden uitgereikt.